ايسيل

- به تازه گی به این فکر افتاده ام که با تبديل اين  دوکتاب به یک کتاب همراه با یک دیدگاه نو وحذف اشعارنسبتا" سست و استفاده از آثاری که متعلق به زنان تاثیر گذار است آن را بازنگري كنم .اما اين كار چندان آسان نيست و نياز به برنامه ريزي تاره و زمان دارد. اما، درهر صورت اين كار را خواهم كرد.

* در پایان نظرتان درمورد وضعیت فعالیت های ادبی زنان شاعر در ایران و کشورهای فارسی زبان چیست و آن را چطور می بینید؟

-  در گذشته به سبب وجود نوع حکومت شوروی که تاجیکستان نیز بخشی از آن بود، مانع می شد که شاعران تا جیکی و همچنین زنان شاعر آن دیار بتوانند به طور جدی ادبیات فارسی را دنبال کنند . آنها امکان دسترسی به کتاب های مختلف را نداشتند  و از طرفی خواندن و نوشتن به زبان روسی این فرصت را از آنها گرفته بود  تا بتوانند با ویژگی ها و رمز و رازهای شعر فارسی پیوند عمیق و دیرینه پیداکنند . ناگفته نماند که با سعی خود با ادبیات کهن ایران آشنایی دارند و اغلب به شیوهء موزون و بعضي هم  با اوزان جدید شعر می گویند . در چنان فضایی که زن شاعر تاجیک با آن روبرو بوده کم تر به سخن تازه و ساختار و رخداد شاعرانه که بازتابی غافل گیر کننده داشته باشد ،می توان رسید . اما در افغانستان ؛ جنگ ها، خون ریزی ها ، برادر کشی ها و نابسامانی ها باعث کوچ نویسندگان و شاعران به کشورهای مختلف دنیا شد و این مهاجرت انگیزهء تحول و تاثیر به سزایی درآثار شان شد. درمیان زنان شاعر افغانستانی که درکشور ما میهمان هستند و در کنار هم زندگی می کنیم ، هستند شاعرانی ارزشمند با تجربه ها و بیانی دلپسند و ابتکارهای چشم گیر و قابل ستایش که اغلب از درد مشترکی حکایت می کنند ، نمی دانم این داوری صحیح است یا نه که شعر شاعران بزرگی چون پروین اعتصامی ، فروغ فرخزاد و سیمین بهبهانی برشعر زنان افغانستان نیز بی تاثیر نبوده است. البته با ویژگی های خاص خود و با سوز و ساز و تلخ کامی هاي زن افغانستانی  و به دور از تکلف و تصنع . وقتی به شعر زنان ایران به خصوص معاصر می پردازیم نا خود آگاه به یاد فروغ می افتیم . او که می خواست شاعری بزرگ شود که شد . چون ، شعر پر اهمیت ترین آرمانش بود و با سرسختی و کمال برتمام موانع چیره شد و در شعر «چرا توقف کنم» می توان یکایک خواست های او را ديد . فروغ زندگی اش رنگ شعرش را داشت و شعرش زندگی او بود و با سخت کوشی به فضاهای تازه و قله بلند خواسته هایش دست پيدا كرد. در طول تاریخ شعر وادب فارسی ،زنان شاعر فارسی زبان علاوه بر تمام محدودیت هایی که داشته اند هرگز نتوانستند شعر خود را به عنوان شعر یک زن، و با هویتی زنانه برذهن و زبان و قلم آورند، به همین خاطر هرگاه شعری از زنان شاعر قرن های گذشته و حتی چند دهه پیش می بینيم در صورتی که نام شاعر را ازکنار شعر بردارند تشخیص شعر آنها ازشعر مردها  غیرممکن می شود، چرا که زنان شاعر، شعر خود را از حقایق و واقعیت های زندگی الهام نگرفته اند، بلکه به قول فروغ فرخزاد شعر را از کتاب ها و دیوان های اشعار مردان شاعر آموخته اند و به همین دلیل تمام تشبیهات ، تعبیرات ،کنایات و خطاب های آنان به همان صورت و با همان محتوایی بیان شده که الگوی مردانه این شعرها به کار برده است. به همین دلیل همیشه در شعر این گونه شاعران خطاب ها و توصیف ها چیزی فراتر از دلدار عشوه گر ، طناز دلگداز، شمع محفل رقیبان یا قامتی چوسرو، چشمانی چو نرگس یا قدح می ، گیسوانی پرچین و شکن و نظایر آن نیست و تازه وقتی شاعری چون پروین اعتصامی هم می خواهد خود را از این محدوده رنج آوری که گاهی به صورت مضحکه یی چندش آور در می آید نجات دهد، راهی پیدا نمی کند ، جز آنکه از زبان دیگ و سیخ و سه پایه و سیر و پیاز و چوب و تخته حرف بزند تا در معرض تهمت و بدبینی ملامت قرار نگیرد و از طعن و لعن بدگویان و بدخواهان در امان بماند دراین جاست که فروغ با جسارتی ارزشمند وارد میدان می شود و می گوید:« من زندگی ام را وقف هنرم و حتی می توانم بگویم  فدای هنرم کرده ام»  و درنهایت شعر یگانه حقیقت آرمانی او شده و تاثیر ویژه و اثر بخشي در شعر زنان شاعر دوره های بعدی خود می گذارد . "سیمین بهبهانی" را نیمای غزل لقب داده اند  و این لقبی است کاملا" به جا ، کار نیما و سیمین از جهات مختلف قابل مقایسه است و آن ، نو آوری آن دو در قالب های شناخته شده و معمول شعر فارسی است . نیما  با رها کردن شعر از تساوی طولی مصراع ها و تکرار قوافی در واقع قالب جدیدی به قالب هزار سالهء شعر فارسی افزوده و البته بايد یاد آور شوم که " شمس کسمایی" نیز که سالها قبل ازنیما چشم به جهان گشود از اولین شاعرانی بوده که هم با اوزان عروضی کهن شعر سروده و هم اشعاری به سبک نو از او بجای مانده است که با  کوتاه و بلند کردن مصراع ها تغییراتی در ساختار شعر داده و خواننده گان را با قافیه بندی جدید آشنا ساخته، ولی نشان داده نشده . حق این بود که نویسندگان تاریخ ادبیات معاصر بیشتر به شعر این شاعر می پرداختند تا علاقه مندان شعر امروز نیز با این شاعر نوپرداز آشنایی بیشتری پیدا کنند. سیمین بهبهانی نیز در سی سال گذشته توانسته بسیاری از اوزان جدید را به کار گیرد و یا بعضی از آنها را ازمتون کهن بیرون بکشد و به آن شکل زیبایی بدهد و غبار قرن ها را از چهره شان بزداید و با شناسنامه ای جدید وارد عرصهء شعر فارسی کند . سيمين در کار غزل به نوآوری و راه گشایی خلاقانه یی دست زد، بنایراین می توان گفت که سیمین با ابداع اوزان جدید و با تجدید حیات اوزان مهجور و فراموش شده توانسته است پهنه یی وسیع از وزن و بحر غزل فارسی به وجود آورد که شاعر فارسی زبان ، با استفاده از آنها درکار غزل  سرایی، همان امکانات وسیع و قالب های فراوان و متعدد بیانی رادراختیار داشته باشد که پس از نو آوری و ابداع  نیما در عرصه های دیگر شعر ، در دسترس شاعران قرار گرفت . نکته مهم دیگر درمورد سیمین به ویژه غزل او آن است که علاوه بر وزن و قالب ظاهری غزل ،  سیمین درمفهوم و محتوای شعر خود به ویژه در غزل هایش نوآور، خلاق ، صاحب سبک و داراي روشی خاص بوده است.               

  


************
*خبر مرتبط:

-  "زنان شاعر پارسي گوي هفت شهر عشق"در بازار کتاب