ايسيل

همان طور که سيگار مي کشيد، مانند آدمی که با خودش حرف مي زند ادامه داد: «متوجه مي شوی؟ وقتی رئيس دانشگاه يک آدم سياسي مي شود، استاد چگونه مي خواهد تدريس کند؟ رئيس دانشکده بايد فردي علمي باشد. وقتي شخصي سياسي رئيس مي شود همه چيز را سياسي نگاه مي کند و تو اگر حرف علمي بزني او با نگاه سياسي آن را بررسي مي کند. اين باعث مي شود کسي ديگر صداقت علمي کسي را باور نکند. حالا من چگونه مي توانم با آرامش خيال تدريس کنم؟ پس، از گفت و گو با من  صرف نظر کن . من سال هاست با هيچ رسانه اي گفت و گو نمي کنم ».

اولين استاد دانشکده ادبياتي نبود که با هيچ رسانه اي گفت و گو نمي کرد. کم نبودند استاداني مانند او  که از هراس برخوردهاي سياسي  و غير علمي، با سخنان علمي سکوت کرده بودند و از گفت و گو و اظهار نظر (حتي در زمينه ادبي) خود داري مي کردند. برای پی بردن به این نکته لازم نیست مثال بیاورم اگر اهل ادبیات باشیم وچهره های برجسته ادبیات دانشگاهی را بشناسیم خواهیم دید که در بین همان دو سه چهره نخستین هیچکدام در سالهای اخیر در مراسم های ادبی حضور پیدا نکرده و اگر با اسرار بعضی  و به خاطر بعضی دیگر حضور داشته اند هیچ سخنی نگفته اند.

 ياد حرف هاي دکتر« کورش صفوي» مي افتم. يک روز که داشتم با او  در زمينه ترجمه گفت و گو مي کردم، حرف به وضعيت انتشار کتاب و آموزش زبان فارسي در دانشگاه  و افرادي که در رأس  بخش هاي فرهنگي قرار گرفته اند کشيده شد. باهیجانی که سرشار از دلسوزی و نگرانی بود، گفت: « در کشورهای خارجی برای بخش های فرهنگی از چهره های صد درصد فرهنگی و ادبی استفاده می کنند. اما در کشور ما برای مثال در بخش انتشار کتاب اشخاصی بايد مجوز صادر کنند که گاهی درباره کتابی که در مورد آن نظر می دهند هيچ تخصصی ندارند. در سال های پیش کتابی را تاليف کردم با عنوان «معنی شناسی کاربردی»؛ قرار شد يکی از ناشران دولتی يا نيمه دولتی طی قراردادی که با هم بستيم آن را منتشر کند . يک ماه پس از انتشار کتاب، مسئولان آن انتشارات عوض شدند. اين انتشارات وابسته به يک نهاد بود. چون  سيستم آن نهاد به هم ريخت، سيستم انتشارات هم به هم ريخت. مسئول جديد کتاب ها را انبار كرد و گفت من کتاب را پخش نمي کنم چون در دوره مسئول قبلي منتشرشده است. من نمي دانم اين تغيير و تحولات چه ربطي به کتاب دارد؟»

با هیجان وعلاقه ای که حالا صدایش را محکم تر و بلند تر کرده بود ، نفسی کشید و ادامه داد: « ما نگرشمان  به علم بايد در قالب علم باقي بماند. مشکلي که ما داريم اين است که به بسياري از کارهاي از منظر سياسي نگاه مي شود. در زمينه کارهاي تخصصي بايد متخصص استفاده شود نه سياستمدار. براي مثال وقتي مي رويد سراغ انتشارات «کمبريج » اين انتشارات در دست افرادي است که خودشان دست به قلم حقيقي هستند و نويسنده را درک مي کنند. در کشور ما متاسفانه  وقتي مي رويد سراغ يک ناشر دولتي، امروز رئيس يک نفر است، فردا يک نفر ديگر. آن وقت اين آدم  مي خواهد براي کتاب تخصصي زبان شناسي تصميم بگيرد که منتشر شود يا نه ؟»

رنگ چهره دکتر از گفتن حقايقي که انگار هیچ  گوش شنوايي براي شنيدن آن پيدا نکرده بود برافروخته شد. « ببينيد من هميشه مي گويم، براي مثال در فلان وزارتخانه وزير سياسي مي گذاريم، قبول . معاونان هم سياسي، اين هم قبول . ولي مدير کل را حداقل متخصص بگذاريم . وقتي از نفر اول تا آخر يک نهاد، سياسي باشند، پس جاي متخصص کجاست ؟ نمي توان معاون پژوهشي دانشگاه را يک فرد سياسي گذاشت. معاون پژوهشي بايد پژوهشگر باشد. يعني آدمي باشد که خودش به اندازه نصف متخصصهاي آن دانشگاه کار پژوهشي انجام داده باشد. وقتي من کاري را پيش او مي برم بتواند در مورد آن نظر بدهد و نظرش آن قدر علمي باشد که من قبول کنم . اين درست نيست که آدم هرچه مي رود سراغ  بالاترها ببيند تخصص آنها از پاييني ها کم تراست. چگونه مي شود رئيس دانشگاه تخصصش از همه استادان کم تر باشد؟»

او بدون آنکه مکث کند ، همان طور که چاي مي خورد تمام حرف هايش را گفت. آنقدر با تعصب نسبت به ادبيات و زبان فارسي صحبت مي کرد که به هيچ عنوان دلت نمي خواست حرف هايش تمام شود.

حرف ها ي دکتر کوروش صفوي هم از قبل در ذهنم مانده بود. وقتي آن استاد دانشگاه (که هرگز حاضر نشد نامی از او برده شود یا گفت و گو کند) در اين مورد حرف مي زد بيشتر متوجه مي شدم چرا علاقه اي ندارد با من گفت و گو کند.

 می گویم حرف شما را بدون نام منتشر می کنم و شما هم می توانید به طور کلی اظهار نظر کنید. نگاهی به من می اندازد در حالی که همچنان راه می رود و گویا با من  در حال درد دل است ، می گوید:« کلي هم که حرف بزني آنوقت مي گويند بيا حرفت را ثابت کن. وقتي از نظر علمي حرف بزني آنها برداشت ديگر مي کنند و حرف علمي ادبي را نه با ادبيات که با چيزهاي ديگري مي سنجند و اين دردسر ساز مي شود».

 می خواهد دوباره سکوت کند ، اما ، من که همچنان دوست داشتم نظراتش را بدانم، موضوع پايان نامه هاي دانشجويي را مطرح  می کنم . مي گويم « رئيس يکي ازدانشکده هاي ادبي معتقداست پايان نامه هاي ادبي بسيارخوبي داريم  و اگر منتشر شوند تاثير خوبي بر ادبيات برجا خواهند گذاشت، اما من فکر مي کنم اين حرف غلو است و بيشتر پايان نامه هاي ادبي که دانشجويان مي نويسند ضعيف است. تازه بعضي ازاين پايان نامه ها توسط خود دانشجو نوشته نمي شود و نمره قبولي هم مي گيرد.»

همين طور که طول و عرض راهرو را در مسيري تکراري مي رفت و باز مي گشت، گفت:« مگر آنکه همان رئيس بگويد پايان نامه ها خوب است!؟ چنين چيزي نيست! وقتي يک استاد دانشگاه چندين پايان نامه دريافت کرده و وقت نمي کند آنها را بخواند، چگونه مي توان گفت  دانشجويان پايان نامه خوب مي نويسند؟ دانشجويان در يک روز پشت در کلاس صف مي ايستند تا وارد کلاس شوند و بيايند از پايان نامه هايشان دفاع کنند و بروند».

چندين بار راهرو را پايين و بالا رفتيم. داشت مي رفت داخل سالن تا به سخنراني هاي ديگران گوش بدهد. آن قدر از رفتارهايي که با او شده بود دلگير بود که اصرارهاي من هم براي گفت و گو با او فايده اي نداشت. او تنها  يکي از صدها استاد زبان و ادبيات فارسي است که با هيچ رسانه اي گفت و گو نمي کند.

بهانه آنها اين است که «خبرنگاران حرف هاي ما را درست انتقال نمي دهند و اين مشکل ساز مي شود» و اينکه «ما حرفي براي گفتن نداريم» و «آنچه بود در کتاب هاي خود نوشته ايم» .اما اينها همه بهانه است و خودشان هم خوب مي دانند.